Bètatechniek Agenda 2011-2016

Op verzoek de ministeries van OCW en EZ heeft het Platform Bèta Techniek een notitie gemaakt over de toekomst van de bètatechniekaanpak. In de notitie staan de resultaten van de bètatechniekaanpak tot nu toe, welke agenda voor de toekomst noodzakelijk is, - en waarom - alsmede hoe deze op hoofdlijn ingevuld kan worden. De agenda heeft als ambitie dat Nederland in 2016 in Europees verband duurzaam aansluiting heeft gevonden bij de koplopers.

Download de notitie Bètatechniek Agenda 2011-2016

Na vijf jaar een landelijke en integrale bètatechniek-aanpak zijn aansprekende resultaten geboekt; zo is de 15%-instroomdoelstelling behaald. Wij zijn er trots op dat vele partijen in het onderwijs en het bedrijfsleven zich aangesproken hebben gevoeld om een eigen bijdrage te leveren aan deze voor Nederland zo belangrijke doelstelling.

De aanpak stelt de professionaliteit van de deskundigen uit het veld (te weten de docenten en de onderwijsinstellingen) voorop door hen de mogelijkheid te geven eigen ambities op te stellen en te realiseren. Dit heeft commitment en enthousiasme gegenereerd die ook hebben geleid tot meer kwaliteit in het onderwijsproces. Ook de resultaten die zijn geboekt in de samenwerking onderwijs-bedrijfsleven, die in alle sectoren (zie bijvoorbeeld Jet-Net en Vakcolleges) weer goed op gang is gekomen, vormen een belangrijke factor van het succes. In vele regio's - aansluitend op de aanpak van 'Pieken in de Delta' en de Innovatieprogramma's - zijn constructieve en duurzame relaties aan het ontstaan tussen de verschillende onderwijssectoren én het bedrijfsleven.

Daarmee is er draagvlak om gezamenlijk een Bètatechniek Agenda 2011-2016 te formuleren om daarmee de in gang gezette beweging voort te blijven zetten. Voor 2011-2016 is samen met partijen uit onderwijs en bedrijfsleven een ambitieuze agenda ontwikkeld om het geboekte succes verder te verduurzamen, te versterken en uit te breiden. Deze agenda is door het Platform de afgelopen tijd met een groot aantal partijen en personen uit het veld besproken zoals met prof.dr. R.H. Dijkgraaf (mede als voorzitter DenkTank Wetenschap en Techniek in het primair onderwijs), dr. A.H.G. Rinnooy Kan, de Jet-Net-bedrijven, de scholen (besturen, directie en docenten) uit de verschillende onderwijssectoren en intermediairs die actief zijn op terreinen als emancipatie, allochtonen, et cetera.

De aanleiding: zonder bètatechnische kenniswerkers geen kenniseconomie
De Nederlandse kenniseconomie draait op kennis en kenniswerkers. Vooral kenniswerkers met een bèta of technische achtergrond dragen substantieel bij aan innovatie en daarmee aan het BNP van Nederland. De spin-off van deze innovatie is voor de gehele Nederlandse economie van groot belang. Om ook een belangrijke internationale rol te kunnen blijven spelen is in 2003 door het toenmalige kabinet het Deltaplan Bèta Techniek opgesteld. Doel: zorg voor 15% meer leerlingen en studenten in bètatechnisch hoger onderwijs en betere benutting van bestaand talent in bedrijven en onderzoeksinstellingen. In 2004 startte het Platform Bèta Techniek met de uitvoering. Meer recent (2007) is in het regeerakkoord van 2007 het Technologieplatform Onderwijs-Arbeidsmarkt (TOA) opgericht om te zorgen voor voldoende technologen in Nederland.

Nu zijn, vijf jaar later, aansprekende resultaten geboekt; zo is de 15% hoger onderwijs doelstelling behaald, kiezen ook in de andere onderwijssectoren steeds meer jongeren voor bèta en/of techniek, is in het primair onderwijs het programma Verbreding Techniek Basisonderwijs in combinatie met TalentenKracht een groot succes en wordt in veel regio’s door onderwijs, bedrijven en overheden goed samengewerkt om te zorgen voor kwalitatief en kwantitatief betere bèta’s en technici.

Het oorspronkelijke Deltaplan is omgezet in een beweging waaraan velen met succes hun bijdragen leveren: scholen, universiteiten, docenten, onderzoekers, studenten en honderden medewerkers van bedrijven.

Een agenda 2011-2016 is noodzakelijk
De overheid en het bedrijfsleven hebben, samen met het onderwijs, gericht geïnvesteerd in het oplossen van het vraagstuk van onvoldoende bèta’s en technici nu en in de toekomst. Een vraagstuk dat niet opgelost wordt door de economische crisis. Onlangs hebben ook de technische branches, verenigd in TechniekTalent.nu, aangegeven dat de tekorten aan bèta’s en technici – zowel vakmensen als hoogopgeleiden – nog immer een probleem is. De technische branches en technologische bedrijven investeren komende jaren dan ook miljoenen om samen met het onderwijs de tekorten aan te pakken en kwaliteit van de opleidingen te verbeteren. Ook de Jet-Net bedrijven zijn voornemens hun investeringen (5-10 mln per jaar) na 2010 te continueren. Dat is ook nodig: het kost minimaal tien jaar voordat een kind dat op de basisschool meer met techniek in aanraking is gekomen ook daadwerkelijk met een opleiding uit het hoger (technisch) onderwijs de arbeidsmarkt betreedt. Op korte termijn is de uitstroom van technisch personeel uit de technische branches en ook uit het (beroeps)onderwijs (met name beroepsonderwijs) dusdanig groot dat de komende tijd hard doorgewerkt moet worden aan deze agenda. Het is bekend: vernieuwing binnen de hele onderwijskolom kost tijd.

Aansluitend bij het Dijsselbloem rapport dient te worden vastgesteld dat er een doorlooptijd van minimaal tien jaar nodig is, zeker wanneer het gaat om het realiseren en verduurzamen van innovaties in de core business van onderwijsinstellingen. Het niet continueren van de huidige Bètatechniek Agenda en de publieke middelen (zonder verankering in en met draagvlak onder de onderwijsinstellingen) levert het grote risico op dat resultaten die tot op heden zijn geboekt de komende jaren verdampen. Daarnaast is het risico groot dat de docenten, leerlingen en bedrijven die nu gemotiveerd en geactiveerd zijn, hiermee hun enthousiasme om zelf verder te investeren in de bètatechniek ontwikkeling verliezen. Daarbij komt dat de aanpak van de afgelopen jaren heeft aangetoond dat dit vraagstuk op termijn is op te lossen. De aanpak van Platform Bèta Techniek, waarbij de middelen gericht zijn geïnvesteerd in het funderend onderwijs en het bètatechnische vervolgonderwijs, hebben geleid tot meer jongeren in het voortgezet onderwijs, het mbo en hbo en het wetenschappelijk onderwijs die daadwerkelijk kiezen voor een bètatechnische richting. Daarnaast hebben de overheidsinvesteringen geleid tot een aanzienlijke cofinanciering van het bedrijfsleven en regionale overheden in alle sectoren van het onderwijs.

Al met al kan voorzichtig gesteld worden dat er een cultuurverandering in gang is gezet. Wel dient er op gewezen te worden dat deze voorzichtige start nog moet beklijven en dat er nog geen daadwerkelijke garantie is voor continuering en uitbreiding. Naast het mobiliseren van partijen in het veld zijn ook stevige verbindingen gemaakt met de relevante buitenwereld. Deze nieuwe coalities liggen aan de basis van een duurzame infrastructuur voor wetenschap en techniek.

Om maatschappelijke en economische redenen
Er is ook een aantal andere belangrijke maatschappelijke en economische redenen voor het opstellen van de Bètatechniek Agenda 2011-2016:

Bètatechniek is cruciaal voor innovatie: een drijvende kracht achter de concurrentiepositie van bedrijven en van Nederland. Ook andere landen zitten niet stil en zij bevinden zich in het algemeen in een betere uitgangspositie;
De arbeidsmarkt voor bètatechnici (met vergrijzing en ontgroening in het verschiet) vereist dat er verder wordt geïnvesteerd in meer in- en doorstroom in bètatechnische opleidingen;
De technologie dringt door tot in de haarvaten van onze samenleving. Bij technologische ontwikkelingen betrokken zijn wordt een basisvoorwaarde voor participatie. Een zekere bagage aan bètatechnische kennis en vaardigheden voor alle burgers is straks noodzakelijk om volwaardig te kunnen participeren in de samenleving. Dit vereist blijvende talentontwikkeling voor wetenschap en techniek vanaf de basisschool en gedurende de daarop volgende onderwijsloopbaan (ketenaanpak) van jongeren.

De agenda 2011-2016
Voor 2011-2016 is samen met partijen uit onderwijs en bedrijfsleven een ambitieuze agenda ontwikkeld om het geboekte succes verder te verduurzamen, te versterken en uit te breiden. De agenda heeft als ambitie dat Nederland in 2016 in Europees verband duurzaam aansluiting heeft gevonden bij de koplopers. De wijze waarop we dit willen realiseren is:

het uitbouwen van succesvol bètatechniek beleid in alle sectoren van het onderwijs om meer ambitieuze doelstellingen te realiseren, in samenwerking met het bedrijfsleven;
het leggen van een breed fundament in het funderend onderwijs (primair en voortgezet onderwijs) ten behoeve van talentontwikkeling en wetenschaps- en techniekcompetenties;
het tot stand brengen van een sterkere verbinding van investeringen in bèta- en technisch onderwijs met economische en maatschappelijke innovatiethema’s in met name mbo en hoger onderwijs;
het motiveren van onderwijsinstellingen – intrinsiek maar ook inhoudelijk en financieel – onder andere door de basis te leggen voor een structureel stimulerend overheidsbeleid om meer en andere bèta’s en technici op te leiden.

Aanpak: continuering succesvolle innovatiestrategie
De resultaten die onder regie van het Platform Bèta Techniek zijn geboekt, zijn onder meer te danken aan de gekozen strategie.

Een bottom-up benadering waarin scholen en hun docenten op basis van hun eigen autonomie worden uitgedaagd om zelf ambities te formuleren op het vlak van bètatechniek;
Resultaatgerichtheid: met instellingen worden prestatieafspraken gemaakt;
Lerend innoveren met feedback – goede dingen goed doen – met behulp van een onafhankelijke monitor en audit;
Een ketenaanpak en samenwerking met bedrijven;
Open innovatie met kennisdeling en onderzoek;
Vormen van prestatiefinanciering;
Scholen, kennisinstellingen en bedrijven investeren zelf ook.

Deze strategie wordt voor de jaren 2011-2016 voortgezet met een sterkere nadruk op de sectoren in het onderwijs als eigenaar van de te initiëren vernieuwingen. In deze periode dient vervolgens door alle partijen, met name het ministerie van OCW, onderzocht te worden hoe de aanpak verankerd kan worden in het reguliere beleid van de overheid die zich richt op de vraag van de maatschappij en die van bedrijven in het bijzonder.

Download de notitie Bètatechniek Agenda 2011-2016